Een huurder ontvangt een uitzettingsbericht, iemand komt uit het ziekenhuis zonder huisvesting, een alleenstaande ouder kan zijn kinderen niet meer voeden. In deze situaties hebben we snel een maatschappelijk werker nodig, niet over drie weken. Het probleem is dat de contactpersoon afhangt van de aard van de urgentie, en de verkeerde deur kiezen kost kostbare tijd.
Noodnummers sociale hulp: welk nummer te bellen afhankelijk van de situatie
De meest voorkomende reflex is om 115 te bellen, het nationale noodnummer voor sociale hulp. Dit nummer, gratis en elke dag bereikbaar, wordt beheerd door de SIAO op departementaal niveau (Geïntegreerde dienst voor ontvangst en oriëntatie). Het behandelt prioriteit de aanvragen voor onderdak voor de nacht: dakloosheid, huiselijk geweld dat onmiddellijke opvang vereist, plotselinge woningbreuk.
Als 115 geen plek aanbiedt, wat regelmatig voorkomt in de onder druk staande departementen, is het nuttig om de datum en het antwoord bij elke oproep te noteren. Deze geschiedenis kan dienen als bewijs in het kader van een beroep op het recht op afdwingbare huisvesting (DAHO).
Voor situaties die niet strikt onderdak in nood vereisen, kan men een praktische gids op E-woman raadplegen die de juiste contacten voor elk type moeilijkheid gedetailleerd beschrijft, of het nu financieel, familiaal of administratief is.
Twee andere nummers verdienen het om bekend te zijn:
- De 3114 (nationaal nummer voor suïcidepreventie) biedt directe psychologische ondersteuning en kan een sociale interventie in gang zetten als de situatie dat rechtvaardigt.
- De 119 (Allô Enfance en danger) betreft situaties van mishandeling of gevaar waarbij een minderjarige betrokken is, en legt contact met de departementale diensten voor kinderbescherming.
- De 3919 (Violences Femmes Info) biedt luisterend oor, informatie en begeleiding aan slachtoffers van huiselijk geweld naar opvang- en sociale begeleidingsstructuren.
CCAS, departementale raad, ziekenhuis: welke deur te kloppen in geval van nood
Sociale urgentie en duurzame begeleiding verlopen niet via dezelfde contactpersoon. Het verwarren van de twee vertraagt de zorg.
Het CCAS van de gemeente voor een snel eerste contact
Het Gemeentelijk Centrum voor Sociale Actie blijft het meest geografisch toegankelijke toegangspunt. Men kan er zonder afspraak naartoe in de meeste gemeenten. De maatschappelijk werker van het CCAS evalueert de situatie, verwijst naar gemeentelijke noodhulp (voedselbonnen, hulp bij het betalen van rekeningen) en kan een melding naar de SIAO doorgeven als onderdak nodig is.
In kleine gemeenten zonder CCAS zorgt het gemeentehuis zelf voor een doorverwijzing naar de sociale diensten van het departement.
De sociale dienst van de departementale raad voor complexe situaties
De meeste maatschappelijk werkers in de sector werken binnen de departementale raden. Zij beheren de dossiers voor kinderbescherming, RSA, en verlies van autonomie. Om hen te bereiken, gaat men via de Departementale Huizen van Solidariteit (MDS) of de Medisch-Sociale Centra (CMS), afhankelijk van de lokale terminologie.
De wachttijden voor een eerste afspraak variëren aanzienlijk van het ene departement naar het andere, soms van enkele dagen tot meerdere weken. In geval van een bewezen noodsituatie kan het vaak helpen om de kritieke aard van de situatie al bij het eerste telefoontje aan te geven om een vervroegd tijdslot te krijgen.
De ziekenhuismaatschappelijk werker in geval van gezondheidsproblemen
Bij een ziekenhuisopname of een consult in een zorgdienst, komt de sociale dienst van het ziekenhuis direct in actie. Zijn rol: de ontslag voor te bereiden wanneer de patiënt geen huisvestingsoplossing heeft, de rechten op de Ziekteverzekering te activeren, coördineren met externe diensten. Men kan hen benaderen via het verplegend personeel of de receptie van de instelling.
Wanneer 115 niet antwoordt: alternatieve oplossingen om te kennen
Het bellen van 115 zonder een plek te krijgen betekent niet dat alle opties zijn uitgeput. Dagopvang, nachtopvang en straatwerk zijn concrete alternatieven. Deze structuren maken het mogelijk om een maatschappelijk werker te ontmoeten, een eerste evaluatie te maken, en soms een doorverwijzing naar de SIAO via een andere weg te activeren.
Lokale verenigingen (Rode Kruis, Katholieke Hulp, Emmaüs, Restos du cœur afhankelijk van de regio) hebben vaak sociale permanenties. Ze vervangen geen sectorale maatschappelijk werker, maar bieden een eerste vangnet wanneer de institutionele circuits verzadigd zijn.
Voor werknemers bestaat er een vaak onbekend kanaal: de sociale dienst binnen bedrijven. Structuren met meer dan 250 werknemers hebben soms een interne of gedeelde maatschappelijk werker. Deze professional kan ingrijpen bij problemen met huisvesting, overmatige schulden of gezondheid, in samenwerking met de werkgever maar onder geheimhoudingsplicht.
Professioneel geheim en informatie-uitwisseling tussen sociale diensten
Wanneer men gelijktijdig meerdere contactpersonen benadert (CCAS, ziekenhuis, vereniging), komt de vraag op: communiceren deze professionals met elkaar?
Artikel L.1110-4 van de Volksgezondheidswet regelt deze uitwisseling. Buiten hetzelfde zorgteam is voorafgaande toestemming van de persoon vereist om informatie door te geven. De uitgewisselde informatie moet strikt noodzakelijk blijven voor de zorg.
In de praktijk betekent dit dat men controle houdt over wat er circuleert. Als een ziekenhuismaatschappelijk werker een dossier naar het CCAS wil doorgeven, moet hij de toestemming van de patiënt verkrijgen. Dit kader beschermt, maar het houdt ook in dat men zijn verhaal bij elke nieuwe contactpersoon moet herhalen als men deze toestemming niet geeft.
Een maatschappelijk werker in nood contacteren is minder afhankelijk van een uniek nummer dan van de juiste doorverwijzing bij het eerste telefoontje. 115 voor onmiddellijke huisvesting, het CCAS voor snelle lokale hulp, de departementale raad voor gestructureerde opvolging. Een schriftelijke registratie van elke stap, met data en antwoorden, blijft de meest nuttige actie wanneer de situatie aanhoudt.
